Rehberlik Nedir- Türleri

rehberlik nedirA. Rehberlik Nedir

Rehberlik Nedir : seçim yapma, uyum sağlama, problem çözme gibi etkinliklerde başkasına verilen yardımdır. Kişinin kendini ve çevresini anlaması için yardımcı olma sürecidir. Bireyin uyum sağlamasına yardımcı olmak diye de tanımlanabilir. Kılavuzluk ile yakın anlamdadır. Rehberliğin amacı “bireyin kendini gerçekleştirmesi yolunda bireye yardımcı olmak”tır. Kendini gerçekleştirme yaşam boyu devam eden bir süreçtir. Bu süreçte farklı zamanlarda farklı rehberlik türlerine başvurulabilir. İngilizce rehberlik: “consulting”, okul rehberi: “school counselor”a denk gelir. Eğitimde ve kişisel ölçekte rehberlik ve psikolojik danışmanlık terimleri kullanılır. Daha genel bir kavram olarak danışmanlık, diğer bir profesyonel çalışmadır. Biz burada eğitim açısından inceleyeceğiz. Bak: dmy.info/gelisim-psikolojisi/

rehberlik

Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi’nde kendini gerçekleştirme en üst basamaktır.

Rehberlik: bireyin özellik ve yeteneklerinin farkında olması; yetenek ve kapasitelerini ortaya koyması, kullanması, geliştirmesi; kısaca kendini gerçekleştirmesi için çalışır. Sadece sorunlu bireylere yönelik bir hizmet değildir. Bireyi disipline uydurmak ya da zorlamak gayesi yoktur. tek yönlü bir süreç değildir. Karşılıklı etkileşime dayalı, herkese ve her ana uygulanabilen, yardım sürecidir. Eğitimde: öğrenciye kişilik hizmeti vermek olarak tanımlanır. Eğitimdeki üç ana ögeden, “öğrenci kişilik hizmetleri” başlığında incelenir. (Öğretim, yönetim, öğrenci kişilik hizmetleri) Bak: dmy.info/egitim-psikolojisi/ Öğrenci kişilik hizmetleri beş ayrı grupta incelenebilir:

  1. Rehberlik: Kendini tanıma, problem çözme, karar alma, kendini gerçekleştirme.
  2. Sosyal yardım: Beslenme, barınma, ulaşım, maddi ihtiyaçları karşılama vs.
  3. Sağlık: Öğrencinin sağlığını koruması için bilgilendirme ve önlem alma
  4. Özel yetiştirme: Başarısızlığı giderme, yetenek geliştirme, hazırlayıcı eğitim, engelli eğitimi
  5. Sosyo- kültürel hizmetler: Boş zaman değerlendirme; spor, sanat gibi etkinliklere yönlendirme

Rehberliğin doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki farklı hizmet alanına sahip olduğu söylenebilir.

Doğrudan Bireye Verilen Hizmetler

  • Psikolojik Danışma: Öğrencinin problemlerini çözmesini, kendini gerçekleştirmesini sağlamak için uzman kişilerce verilir. Duyuşsal yön ağırlıktadır.
  • Bireyi Tanıma: Asıl amaç bireyin kendini tanımasını ve böylece gerçekçi kararlar vermesini sağlamaktır.
  • Oryantasyon: Öğrenciyi yeni bir ortama veya yeni bir duruma alıştırmak amacıyla yapılır.
  • Bilgi Toplama ve Yayma: Öğrencilerin ihtiyaç duyabileceği eğitsel veya mesleki alanlarla ilgili her türlü bilgiyi toplayıp, öğrencilere ulaştırmayı amaçlar.
  • Yöneltme ve Yerleştirme: Bir üst eğitim kurumuna, mesleğe veya sosyal etkinliğe yönlendirmeyi ve yerleştirmeyi amaçlar.
  • Sevk Hizmetleri: Bireyin ihtiyacını karşılayacak hizmetin verilememesi durumunda ilgili kişi veya kuruma yönlendirmektir.
  • İzleme: Öğrenciye verilen hizmetlerin ne derece etkili olduğunu, amacına ulaşıp ulaşmadığını belirlemektir.

Dolaylı Olarak Bireye Verilen Hizmetler

  • Rehberlik Programı Hazırlama: Okulun kendi amaç ve ihtiyaçları doğrultusunda yapılır.
  • Müşavirlik(Konsültasyon): Öğrenciyle ilgili herkesin işbirliği içinde ve ortak bir anlayışla çalışmasını sağlamaktır.
  • Araştırma ve Değerlendirme: Hizmetlerin etkisini artırmak için sorun ve ihtiyaçlarını tes- pit etme, sonuçları değerlendirme, bilimsel gelişmeleri takip etme vb.
  • Çevre ve Veli İle İlişkiler: Çevredeki kişi ve kurumları bilinçlendirme, desteğini alma.

B. Rehberlik Nedir – İlkeler

  • rehberlikTemelinde birey vardır.
  • Bireyi tüm yönleriyle anlamaya çalışır.
  • Gönüllülük, gizlilik ve süreklilik esastır.
  • Demokratiktir, insancıldır.
  • Bireysel farklara saygılıdır.
  • Herkese açık bir çalışmadır.
  • Karar vermez, karar vermeye yardımcıdır.
  • Okulun ihtiyaçlarına göre şekillenir.
  • Sistemli ve profesyonel bir çalışmadır.
  • Eğitimin ayrılmaz bir parçası ve tamamlayıcısıdır.
  • İşbirliği gerektirir.
  • Bireyin kendini gerçekleştirmesihedeftir.
  • Eğitim kademesi ve olgunlaşma düzeyine göre şekillenir.

C. Rehberlik Nedir- Türleri

1.TEMEL İŞLEVLERİNE GÖRE

  • Önleyici: İstenmeyen bir durum oluşmadan önce önlemler alma.
  • Kriz Yönelimli : Herhangi bir kriz durumunun ilk başlangıcında verilmesi gereken hizmetler.
  • İyileştirici : Bireyin halen devam eden sorunlarına çözüm bulma.
  • Geliştirici: İçinde bulunduğu gelişim dönemine ait gelişim görevlerini başarabilmesi ve tüm gelişim alanlarında yeterlik kazanmasını sağlama.
  • Ayarlayıcı : Öğrencilerin ilgi, ihtiyaç ve beklentilerine uygun faaliyetlerin eğitim sürecinde uygulanan programlarda yer almasını sağlama.
  • Uyum Sağlayıcı: Yeni ortamlara uyum sağlamayı kolaylaştırma ve bu konudaki sorunlara yardımcı olma.
  • Yöneltici: İlgi ve yeteneğe uygun bir alana, okula, mesleğe yönelmeyi sağlama.
  • Tamamlayıcı: Hedeflere ulaşmak için öğretim etkinliklerinin rehberlik hizmetleriyle birlikte yürütülmesi.

2. PROBLEM ALANINA GÖRE:

  • Kişisel-Sosyal: Her türlü kişisel ve sosyal gelişim ihtiyaçlarının karşılanması, sorunların çözülmesi.
  • Eğitsel: Akademik başarıyı artırma, öğrenmeyi öğrenme, verimli ders çalışma.
  • Mesleki: Bireyi meslekler hakkında bilgilendirme, ilgi ve yeteneğe uygun meslek seçmeye yardımcı olma.

3. EĞİTİM KADEMELERİNE GÖRE:

  • Okul Öncesi: Aile ile işbirliği içinde yapılır. Kişisel-sosyal rehberlik ağırlıktadır.
  • İlköğretim: Birinci kademede eğitsel, ikinci kademede kişisel-sosyal rehberlik ağırlıktadır.
  • Ortaöğretim: Kişisel-sosyal, eğitsel ve mesleki rehberlik sunulur.
  • Yüksek Öğretim: Kişisel-sosyal rehberlik ağırlıktadır.

4. KURUMLARINA GÖRE:

  • Endüstri, Sağlık, Sosyal Yardım ve Eğitim alanlarında rehberlik yapılır.

Ç. Meslek Seçiminde Yaklaşımlar

  • Psikanalitik: Bireyin mesleki gelişimi psikoseksüel gelişimi ile paraleldir. Meslek seçimini etkileyen en önemli unsur cinsel kimliğin gelişim özelliğidir. Psikanalitik kuram meslek seçiminde kişilik yapısını göz önüne alan ilk yaklaşımlardandır.
  • Gelişimsel: Ginzberg ve arkadaşları tarafından 1951’de ortaya atılmıştır. Meslek seçimini gelişimsel bir süreç olarak incelerler. Onlara göre meslek tercihleri üç aşamada incelenebilir:
      1. Fantezi seçimi(5-11 yaş)
      2. Genel Seçim-deneme(11-17)
      3. Gerçekçi seçim(17 yaş üzeri)
  • Hoppock’un kuramı: 1963’te geliştirilmiştir. Buna göre birey bazı duygusal ihtiyaçlarını tatmin için meslek seçer. Bireyin seçtiği meslek ihtiyaçları en iyi karşılayacağı sanılan meslektir. Bireyin kendi ihtiyaçları meslek seçimini etkiler. Doyurulmamış gereksinimler meslek seçimini en çok etkileyen unsurdur. İhtiyaçların değişmesi ve meslekler hakkında bilgilenmesi seçimleri etkiler.
  • Roe’nun kuramı(İhtiyaç Kuramı): 1957’te gündeme gelir. Bu kuram bireyin çocukluk yıllarındaki ilgileri önemser. Birey çocukluk yıllarındaki ilgilere göre ihtiyaç belirler.
      1. İhtiyaçların şiddeti başarı güdüsünü belirler.
      2. İhtiyaçların doyurulması bilinçaltı güdü kaynaklarının gelişmesine engeldir.
      3. Doyurulmamış ihtiyaçlar meslek seçiminde önemlidir.
      4. Hissedildiği halde doyurulmamış ihtiyaçlar bilinçaltı güdü kaynağı olurlar.
  • Holland’ın Kuramı: 1959 yılında gündeme gelir. Buna kişilik tipleri kuramı da denir. Kişilik tipleri ve bireyin öz uyum yönelimine dayanır. 6 ana tip vardır. 1- Gerçekçi tip 2- entelektüel tip 3- sosyal tip 4- geleneksel tip 5- girişimci tip 6- artist tip. Meslek seçimi ile bireyin sahip olduğu benlik tasarımı arasında yakın ilişki vardır.
  • Super’in kuramı: 1957’de ortaya konur. Mesleki gelişim devam eden bir süreçtir. Meslek seçimi de bir sentezlemedir. Benlik Kuramı adıyla da bilinir. Benlik tasarımı bir kimsenin kendini nasıl görüp değerlendirdiği anlamına gelir. Bireyin meslek modeli ailenin sosyo- ekonomik düzeyi, bireyin zihinsel gücü, kişilik özellikleri ve karşılaştığı fırsatlarla şekillenir. Büyüme(0-14 yaş), araştırma(15-24 yaş), yerleşme(25-44 yaş), koruma(45-64 yaş), çöküş(65 üstü) olarak beş aşamada benliği inceler.
  • Tiedeman ve O’Hara’nın kuramı: (1963) göre bir kimsenin kariyer gelişimi, benliği ile ilgili  krizleri çözdükçe oluşan genel bilişsel gelişim sürecine paralel olarak gerçekleşir. Bu da kişinin özünün farkına vardığı andan başlayarak yaşantıların değerlendirme, geleceği tasarlama ve deneyimlerini belleğinde, gelecek çerçevesinde depolama gücüne eriştiği noktaya kadar devam eder

Kaynakça

Yorum Yapın