Gilbert Ryle Kimdir?

Gilbert Ryle (1900–1976)  Britanyalı analitik filozoftur. Gündelik dilin felsefesini yapan ve Wittgenstein’ın yaklaşımını benimseyen Ryle en bilinen eseri The Concept of Mind[(Zihin Kavramı) 1949]’da Kartezyen Dualizmini eleştirir. Kartezyen Dualizmi zihin ve bedeni iki ayrı töz olarak ele alırken Ryle bunların ayrı olmadığını, makinenin içinde bir hayalet varmış gibi zihni ayırmanın kategorik hataya yol açtığını söyler. Kategori hatası kavramını da Ryle bulmuştur.

Kategorik hata bir şeyi semantik veya ontolojik olarak uyumsuz bir kategoride sunmaya çalışmaktan türer. Descartes’ın zihni bedenden ayırmasının makinede bir hayalet varsaymak gibi bir dogmaya yol açtığını söyler. Kendisi ise davranışçı ekoldendir, Husserl, Heiddegger, Wittgenstein ve fenomenolojiden etkilenmiştir.

Bir mit elbette bir peri hikayesi değildir. Bir kategoriye ait olguların, diğerine uygun deyimlerle sunulmasıdır. Bir efsaneyi çürütmek buna göre gerçekleri inkâr etmek değil, onları yeniden tahsis etmektir.

G. Ryle The Concept of Mind (1949), Intro

İngiltere’de doğan Ryle Brighton College’da başladığı öğrenimine Oxford’daki Queens College’da devam etti. Klasik edebiyat okurken felsefeye yöneldi. 1923’te onur derecesiyle mezun olup 1925’te felsefe hocası olarak göreve başladı.

Felsefeyi harita bilimine benzeten Ryle bu benzetmeyle felsefenin bilgiyi artırmaya değil, mevcut bilginin yapısını çözümlemeye yaradığını söylerken analitik felsefenin temel önermelerine uygun bir şekilde davranmış ve mantığa başvurmasıyla da analitik filozofların yaptığı gibi epistemoloji ve mantık alanlarında etkin olmuştur.

Çoğu filozof , psikolog ve din öğretmeninin küçük çekincelerle katıldığı -teorisyenler arasında da yaygın olan- aklın doğası ve yeri hakkında bir doktrin vardır . Her ne kadar bazı teorik zorlukları kabul etseler de, teorinin mimarisinde ciddi değişiklikler yapılmadan bunların üstesinden gelinebileceğini varsayıyorlar… Descartes’tan süregelen resmi doktrin bu: Gerizekalılar ve kucaktaki bebekler gibi istisnalar dışında her insanın hem bedeni hem de zihni vardır. Bazıları her insanın hem beden hem de zihin olduğunu söylemeyi tercih eder. Vücut ve zihni normalde birlikte kullanılır, ancak bedenin ölümünden sonra zihni var olmaya ve işlev görmeye devam eder.

G. Ryle The Concept of Mind (1949), B.1.

Onun ünlü eserinde bahsettiği bir ayrım da nasılın bilgisi-prosedürel(knowing how) ile önermesel bilgi-deklaratif(knowing that) arasındaki ayrımdır. Yani bisiklet sürmenin bilgisi ile Kraliçe Victoria’nın 1901’de vefat ettiği bilgisi ayrı bilgi türleridir.

Yetenekli bir dilbilimci olan Ryle İkinci Dünya Savaşı’nda Britanya istihbarat birimlerine yardımları neticesinde binbaşılığa kadar yükselmiştir. G.E. Moore’dan sonra 1947-1971 arasında Mind dergisinin editörlüğünü yapmıştır. Zaten epistemolojiden sonra en büyük katkıları da zihin felsefesine olmuştur.

Mitler sıklıkla birçok teorik iyiliğe yararlar, yeni oldukları sürece.

G. Ryle The Concept of Mind (1949), B.1.

Geçimli, sosyal bir kişiliğe sahip olan Ryle hiç evlenmemiştir. 71’deki emekliliğinden sonra kız kardeşi ile köy hayatı yaşamaya başlamış; yürümek, tütün ve bahçe işleri ile zaman geçirmiştir. 1976’da bir yürüyüş sonunda vefat etmiştir.

Kaynakça

Yorum Yapın