Robert Nozick Kimdir?

Robert Nozick(1938-2002) Amerikalı analitik filozoftur. Nozick Brooklyn- Amerika’da bir Yahudi ailede doğdu. Columbia Üniversitesi’nde lisans, Oxford Üniversitesi’nde Carl Hempel danışmanlığında doktora yaptı. Sosyalist Parti üyesiydi. 1959’da Barbara Fierer ile evlendiler ve iki çocukları oldu. Daha sonra boşandılar ve Nozick şair Gjertrud Schnackenberg ile evlendi. Robert Nozick 2002’de mida kanserinden vefat etti.

Estetik anlayışın pratik kökenleri ne olursa olsun, büyük sanat eserleri yaratmak için kullanılmıştır. En ulvi insan yaratımlarının mütevazi kökenlerden ve işlevlerden kaynaklandığı görüldüğünde, düzeltilmesi gereken bu yaratımlara olan saygımız değil, asalet anlayışımızdır.

The Nature of Rationality (1993), Ch. V : Instrumental Rationality and Its Limits; Rationality’s Imagination, p. 181

Felsefesi

En ünlü eseri Philosophical Explanations[(1981) Felsefi Açıklamalar]’da değer, bilgi, özgür irade, kişisel kimlik ve hayatın anlamını soruşturdu. Skeptiklerin(Şüphecilerin) Gettier Problemi dedikleri, bilginin gerekçelendirilmiş inançtan ibaret olduğu- temellendirme gerekmediği- tezine karşı bir epistemolojik sistem kurmaya çalıştı. Bir şeye bilgi demek için dört durumun olduğunu söyledi.

  • P doğrudur
  • S, P’nin doğru olduğuna inanmaktadır.
  • P doğru değilse S P’ye inanmaz.
  • P doğruysa S P’ye inanır.

Devletle ilgili son tahlilimizde şiddet, hırsızlık, sahtekarlık, sözleşmelerin uygulanması vb. gibi dar koruma işlevleriyle sınırlı asgari bir devlet haklıdır; ancak daha kapsamlı bir devlet kişilerin bazı şeyleri yapmaya zorlanmama haklarını ihlal edecektir ve haksızdır; ve asgari devlet haklı olduğu kadar ilham vericidir de. Asgari devletten daha geniş bir devlet meşrulaştırılamaz.

Anarchy, State, and Utopia (1974), p.ix.

Anarchy, State, and Utopia [(1974) Anarşi, Devlet ve Ütopya] onun epistemolog kimliğinin yanında politik filozof kimliğini belirginleştirir. Bu eserde şiddete, sahtekarlığa, hırsızlığa karşı koyacak ve hukuku takip edecek minimal(asgari) bir devlet dışındaki devletin insan hakları ihlallerine yol açacağını söyler. İnsanların araç olarak görülmesine karşı Immanuel Kant’ın insanlarım bir amaç olarak görülmesi tezine katılır. Rawls’ın sosyo-ekonomik eşitsizliklerin en zayıf olanın avantajını göztecek şekilde düzenlenmesi önerisine karşı çıkar. John Locke ile doğal hukuk temelinde uzlaşsa da sonuçları ondan farklıdır.

Herkesi tatmin edemezsiniz; özellikle de kimse memnun kalmadıkça memnun kalacak olanlar varsa.

Anarchy, State, and Utopia (1974) p.320.

Faydacılık akımını eleştirmek için geliştirdiği “fayda canavarı” düşünce deneyinde faydacı görüşün çoğunluğun tek birey için feda edilmesi sonucunu getirdiğini söyler. Deneyim makinesi düşünce deneyinden de etik hedonizmin yanlışlığını göstermek için bahseder.

Özgür bir sistemde, herhangi bir büyük, popüler, devrimci hareket, böylesi gönüllü bir süreçle sonunu getirebilmelidir. Gittikçe daha fazla insan nasıl çalıştığını gördükçe, daha fazla katılmak ve destek olmak isteyecektir. Ve böylece, herkesi veya bir çoğunluğu veya herhangi birini kalıba zorlamak zorunda kalmadan büyüyecektir.

Anarchy, State, and Utopia (1974) p.327.

Nozick The Nature of Rationality (1993) eserinde rasyonellik, The Examined Life (1989) eserinde hayatın anlamı konularına değinirken Invariances(2001) adlı son eserinde deflasyoner bir gerçeklik kuramı oluşturmuştur. Nesnelliğin ise çeşitli dönüşümler altında değişmez olmak anlamına geldiğini söyler. Mesela uzay-zaman nesnel bir gerçektir çünkü hem uzayı hem de zamanı içeren bir aralık değişmezdir. Değişmezlik ve nesnellik mümkün dünyaların evrimi sonucunda ortaya çıkar.

Kaynakça

Yorum Yapın